Παρασκευή, 17 Νοεμβρίου 2017

Κεντροαριστερά: στον δρόμο του ανύπαρκτου σοσιαλισμού







Άρθρο Αλέξανδρου Καζαμία *

Η σημερινή παρακμή της ευρωπαϊκής Κεντροαριστεράς είναι στενά συνυφασμένη με την παγκόσμια οικονομική κρίση. Αυτό δεν σημαίνει μόνο ότι τα κόμματά της υπήρξαν τα μεγάλα θύματα της κρίσης. Σημαίνει επίσης ότι η ηγεμονία της την περίοδο 1997-2010, δηλαδή την εποχή του Μπλερισμού και των αποχρώσεών του, ευθύνεται κατά κύριο λόγο για την αναπτυξιακή φούσκα που έσκασε στην Ευρώπη μετά το 2008.

Υπάρχει, με άλλα λόγια, ένα έντονο στοιχείο ιστορικής δικαιοσύνης στη θλιβερή κατάντια της σημερινής Κεντροαριστεράς σε χώρες όπως η Γερμανία, η Βρετανία, η Γαλλία, η Ολλανδία και η Ελλάδα. «Καιρός του σπείρειν, καιρός του θερίζειν», που λέει ο ποιητής.

Την ίδια στιγμή, όμως, τα εξαθλιωμένα κόμματά της, που στην Ελλάδα διατηρούν ακέραια τα εξουσιομανή ανακλαστικά τους, αρνούνται να αντικρίσουν τη στοιχειώδη αυτή πραγματικότητα. Στις πρόσφατες «τηλεμαχίες» για την ηγεσία του νέου κόμματος, είδαμε εννέα υποψήφιους να επαινούν αλλήλους για το προγενέστερο έργο τους στο τάδε ή δείνα υπουργείο, να αποφεύγουν να υποβάλουν κριτικές ερωτήσεις (ακόμη και όταν η διαδικασία που οι ίδιοι ενέκριναν το επέβαλλε) και, προπάντων, να αδυνατούν να αρθρώσουν ιδεολογικό και προγραμματικό λόγο.
Ενδεικτικό των εξουσιαστικών κινήτρων του εγχειρήματός τους είναι η πρωτάκουστη απόφαση εκλογής αρχηγού προτού ακόμα αποφασιστεί το όνομα ή έστω η ιδρυτική διακήρυξη του «νέου φορέα» του οποίου αυτός/ή θα ηγηθεί! Ταυτόχρονα, η μετάθεση του συνεδρίου του νέου κόμματος στο τέλος της διαδικασίας δείχνει ξεκάθαρα σε ποια προτεραιότητα τοποθετεί η Κεντροαριστερά τις ιδεολογικές και προγραμματικές αρχές της: είναι το τελευταίο που την απασχολεί.
Την ίδια στιγμή, όμως, υπάρχει στην Ευρώπη ευρεία συζήτηση για τα βαθύτερα αίτια της κρίσης της σημερινής σοσιαλδημοκρατίας. Μελέτες πολιτικών επιστημόνων της Κεντροαριστεράς, όπως οι συλλογικοί τόμοι των Michael Keating και David McCrone, «Η κρίση της σοσιαλδημοκρατίας στην Ευρώπη» (2013) και του David Bailey κ.ά. «Η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία κατά την παγκόσμια οικονομική κρίση» (2014), επιχειρούν μια ειλικρινή διάγνωση του προβλήματος. Σύμφωνα με τις πιο εύστοχες αναλύσεις των βιβλίων αυτών, η παρακμή της σοσιαλδημοκρατίας μετά το 2008 οφείλεται κυρίως σε τρεις παράγοντες.
Πρώτον, στην ταύτισή της μετά το 1990 με τον χρηματιστικό και τραπεζικό κλάδο, που υπήρξε ο κύριος υπεύθυνος της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 2008.
Δεύτερον, στη φτώχεια ιδεών που επέφερε ο μπλερικός «τρίτος δρόμος» και την υποβάθμιση της ιδεολογικής διάκρισης Αριστεράς/Δεξιάς από τον κύριο θεωρητικό του, Αντονι Γκίντενς.
Τρίτον, στην παταγώδη αποτυχία αναδιανομής του πλούτου και άμβλυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων στα χρόνια της ανάπτυξης (1993-2008).
Ωστόσο, σε έξι ώρες τηλεοπτικών συζητήσεων, κανένα από τα θέματα αυτά δεν φάνηκε να απασχολεί τους εννέα υποψηφίους. Αντίθετα, κύρια αγωνία τους ήταν αν θα προσέλθουν στις κάλπες του α΄ γύρου 180.000 ή 200.000 ψηφοφόροι, ενώ ο πρόεδρος του Ποταμιού ταυτόχρονα αποκάλυψε την ενδόμυχη φαντασίωση αυτής της (εμπνευσμένης από τα χρηματιστήρια) κομματικής συγχώνευσης: «Το νέο Κέντρο με το “καλημέρα σας”, θα έχει γύρω στο 15%» είπε. Οπως θυμάται σε ένα διήγημα για το παλιό Κέντρο του 1963 ο γιος του διασημότερου πρώην βουλευτή του, Νίκος Παπανδρέου: «Πάνω από όλα τα ψηφαλάκια».

Παράλληλα, η προσέλευση 210.000 ψηφοφόρων στις κάλπες του α΄ γύρου, όπως σωστά επισήμανε ο Νίκος Αλιβιζάτος, δείχνει πως «οι πολίτες ψήφισαν να υπάρχει χώρος μεταξύ Σύριζα και Ν.Δ.». Ωστόσο, δεν θα μπορούσε να είναι και αλλιώς. Από τον Ελευθέριο Βενιζέλο μέχρι σήμερα, η αστική τάξη χρειάζεται πάντα μια μόνιμη σοσιαλφιλελεύθερη εκπροσώπηση –συνήθως σε συμμαχίες με τη σοσιαλδημοκρατία– για να ασκεί ηγεμονία πάνω στα πιο ριζοσπαστικά μικροαστικά και λαϊκά στρώματα. Υπέρ αυτού ψήφισαν οι 210.000 πολίτες.
Την ίδια στιγμή, όμως, η αυταρέσκεια της σημερινής Κεντροαριστεράς, ιδίως όσον αφορά τον υποτιθέμενο «εκσυγχρονιστικό» χαρακτήρα της, δύσκολα θα τη βγάλει από το περιθώριο. Πώς, λ.χ., να πιστέψει κανείς ότι η παράταξη αυτή εκπροσωπεί το «σύγχρονο» και το «νέο», όταν η ηγεσία παραμένει δέσμια της οικογενειοκρατίας και όταν το 80% αυτών που ψήφισαν την περασμένη Κυριακή ήταν μεσήλικοι και συνταξιούχοι;
Παρομοίως, πόσους μπορεί να πείσει η παράταξη που γέννησε και εδραίωσε τον μεταπολιτευτικό λαϊκισμό, από τον «χαρισματικό Ανδρέα» ώς την «Αυριανή», ότι η ουσία της διαφοράς της από τον ΣΥΡΙΖΑ είναι η εναντίωσή της στον λαϊκισμό; Γι’ αυτό, εκτός από τις συγχωνεύσεις, υπάρχει ακόμη ένα μεγάλο πεδίο αυτοκριτικής και προγραμματικής σκέψης να καλυφθεί. Αλλιώς, το φάντασμα του παλιού Κέντρου στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης θα διώκει πάντα τον «νέο φορέα» της Κεντροαριστεράς.

* επίκουρος καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Κόβεντρι

efsyn.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου